Ścieżka przyrodnicza "Wokół Wielisławki"

Ścieżka przyrodnicza powstała w roku 2007 przy współpracy Urzędu Miasta i Gminy Świerzawa oraz Nadleśnictwa Złotoryja. Na ścieżce ustawiono 7 tablic informacyjnych (przystanków). Ścieżka częściowo pokrywa się ze szlakiem "Wygasłych wulkanów" (znaki żółte), łączącym się ze szlakiem niebieskim prowadzącym od Nowego Kościoła. Na ścieżce można zobaczyć: odsłonięcia skał, jaskinie, sztolnie, ślady grodziska wczesnośredniowiecznego, ruiny zamku i karczmy, bogactwo fauny i flory. Wielisławka jest też znakomitym punktem widokowym.

1. Pierwszy przystanek z tablicą informacyjną poświęconą drzewom i krzewom. Ścieżka rozpoczyna się przy pomnikowym okazie dębu szypułkowego.

Drzewa, które można zobaczyć na ścieżce przyrodniczej:

Drzewa:

• Dąb szypułkowy
• Dąb bezszypułkowy
• Sosna pospolita
• Świerk pospolity
• Buk zwyczajny
• Klon zwyczajny
• Klon jawor
• Jesion wyniosły
• Lipa drobnolistna
• Brzoza brodawkowa
• Topola osika
• Czereśnia
• Jarząb pospolity
• Modrzew europejski
• Grab zwyczajny

Krzewy:

• Leszczyna pospolita
• Bez koralowy
• Czeremcha pospolita
• Malina właściwa
• Cis pospolity
• Kruszyna pospolita
• Trzmielina zwyczajna
• Śliwa tarnina
• Głóg jedno i dwuszyjkowy

2. Drugi przystanek – tablica informacyjna – "rośliny runa leśnego". Spotkać tu można następujące rośliny:

Wczesną wiosną:

• przylaszczka pospolita, roślina lecznicza, trująca podlegająca ochronie
• śnieżyca wiosenna, podlega ochronie
• zawilec gajowy, roślina trująca
• zawilec żółty, roślina lecznicza, trująca
• kokorycz pusta i pełna, roślina lecznicza trująca
• miodunka plamista , roślina lecznicza
• pierwiosnek lekarski i wyniosła, roślina lecznicza podlega ochronie
• śledzienica skrętolistna , roślina lecznicza
• łuskiewnik różowy, pasożyt na korzeniach drzew, brak chlorofilu
• konwalijka dwulistna

W pełni wiosny (maj, czerwiec):

• konwalia majowa ,podlega ochronie , owoce trujące
• przytulia wonna
• szczyr trwały, roślina trująca, lecznicza
• gwiazdnica wielkokwiatowa)
• borówka czarna
• pięciornik pagórkowy
• macierzanka zwyczajna ,roślina lecznicza

Bardzo wyjątkowo spotkać można gatunki:

• kokoryczka wonna, roślina lecznicza
• buławnik mieczolistny, podlega ochronie ścisłej
• lilia złotogłów , podlega ochronie ścisłej

W lecie (koniec czerwca, lipiec, oczątek sierpnia):

• naparstnica zwyczajna
• goździk kropkowany
• wierzbówka kiprzyca, roślina inwazyjna
• żarnowiec miotlasty, roślina lecznicza
• lnica pospolita, roślina lecznicza
• niecierpek pospolity

Wczesną jesienią (koniec sierpnia, wrzesień)

• wrzos zwyczajny
• dziewięćsił bezłodygowy

3. Trzeci przystanek "szczyt – grodzisko – zamek – panorama", znajduje się na szczycie Wielisławki, umożliwia poznanie grodziska, ruin zamku i karczmy oraz panoramę okolicy.

Wielisławka jest masywem górskim składającym się z trzech wierzchołków (pierwszy o wysokości 369 m n.p.m, drugi 372 m n.p. m i trzeci 375 m n.p.m). U podnóża góry przepływa rzeka Kaczawa. Warunki przyrodnicze sprzyjały umiejscowieniu na szczycie wczesnośredniowiecznego grodziska. Historycy i archeolodzy przypuszczają, że gród obronny istniał na Wielisławce już w XI-XII w., choć niektórzy twierdzą, że taki gród znajdował się tutaj już w IX w. Ślady wałów otaczających gród są do dziś widoczne. Około XIV w. w obrębie grodu powstał murowany zamek. Historia zamku owiana jest wieloma tajemnicami, przypuszcza się, że w czasie wojen husyckich był w posiadaniu rycerza-rabusia. Gnębieni przez niego mieszczanie, w odwecie mieli zniszczyć zabudowania zamku. Ruiny w XIX w. posłużyły do zbudowania gospody (Gasthaus) z 20 miejscami noclegowymi. Teren był urządzony turystycznie i rekreacyjnie. Gospoda przetrwała do 1945 r.

Szczyt Wielisławki to doskonały punkt widokowy, widoczna jest stąd większość szczytów Gór Kaczawskich. Od wschodu: Marciniec, Miłek, Połom, Skopiec, Maślak, Ogier, Widok, w Grzbiecie Południowym. Radostka, Gackowa, Okole, Leśniak w Grzbiecie Północnym, nieco dalej na prawo, w kierunku zachodnim widać Sokołowskie Wzgórza: Bucze Małe, Sokołowska Góra i Wołek.

4. Czwarty przystanek – tablica informacyjna "mieszkańcy lasu", dotyczy fauny leśnej.

Można tutaj spotkać:

Ssaki:

• dzik
• sarna
• jeleń szlachetny
• lis
• borsuk
• zając szarak
• wiewiórka pospolita
• jeż europejski
• kuna leśna
• łasica
• popielica

Gady:

• żmija zygzakowata
• zaskroniec zwyczajny
• padalec
• jaszczurka żyworódka

Płazy:

• żaba trawna
• ropucha szara
• kumak górski
• rzekotka drzewna
• salamandra plamista

Ptaki:

• zięba
• kowalik
• pełzacz leśny
• drozd śpiewak
• kwiczoł
• kos
• pierwiosnek
• kulczyk
• sikora bogatka
• sikora modra
• sójka
• dzięcioł pstry duży
• dzięcioł zielony
• dzięcioł czarny
• krętogłów
• dzierzba gąsiorek
• trznadel
• wilga
• świergotek drzewny
• słowik rdzawy
• rudzik
• kopciuszek
• szczygieł
• mysikrólik
• pliszka siwa
• myszołów zwyczajny
• kruk
• pliszka górska
• pluszcz
• zimorodek

Wśród ssaków należy wspomnieć o gryzoniach: mysz polna, nornik zwyczajny, nornica ruda, a także występujące rzadziej karczownik ziemnowodny, rzęsorek rzeczka, ryjówka malutka, badylarka, mysz zaroślowata, mysz leśna, darniówka i nornik bury. Środowisko sprzyja bytowaniu tu kilku gatunków nietoperzy. Na terenie Gór i Pogórza Kaczawskiego żyje 15 gatunków spośród 22 występujących w Polsce. W sztolniach Wielisławki zimują nocek duży , nocek rudy, gacek brunatny i mopek

5. Piąty przystanek "las mieszany i ptasi budzik".

Możemy tu zobaczyć stary drzewostan. Tablica zawiera informacje dotyczące stanu lasów w Nadleśnictwie Złotoryja a także wymiary kwalifikujące drzewa na pomniki przyrody . "ptasi budzik" to zegar pokazujący orientacyjnie czas w jakim można usłyszeć różne gatunki ptaków. Znajdziemy tutaj różnorodność zbiorowisk leśnych. Bory, lasy mieszane, górskie i grądy.

6. Szósty przystanek "tajemnice wnętrza Wielisławki", znajduje się tuż nad zabudowaniami kompleksu zabytkowego młyna.

Wielisławka jest masywem zbudowanym ze skał wulkanicznych w których w sposób naturalny wytworzyły się szczeliny i otwory wentylacyjne. Występuje tu bogactwo minerałów, skały okruszcowane pirytem, pirotynem, złotem i agatami, a także związkami żelaza i innymi metalami. Od stuleci trwały tutaj intensywne prace poszukiwawcze i górnicze. W XIV (najintensywniej w 1556 r.) wydobywano tu złoto. Prace trwały z przerwami (w okresach wojen) aż do XVIII w. W wyniku robót górniczych powstały: Jaskinia Wielisławka, 2 sztolnie w zachodnim zboczu i 1 w północnym. Prawdopodobnie było ich więcej. Na południowym zboczu przy ścieżce prowadzącej na szczyt, widoczne są wielkie zapadliska, niepotwierdzone informacje mówią, iż w tym miejscu znajdowały się schrony. Wzdłuż części krawędzi szczytowych widać też rowy-okopy.

Obok sztolni przy zachodnim zboczu, znajduje się zabytkowy młyn. Został on zbudowany w 1827 r. i niecałe sto lat później przebudowany. Młyn wodno-elektryczny, oprócz przemiału zbóż produkował energię elektryczną dla własnych potrzeb. W zespole zabytkowym młyna znajduje się również stajnia, obora, spichlerz i budynek mieszkalny.

7. Siódmy i ostatni przystanek "Organy Wielisławskie", znajduje nad brzegiem Kaczawy. Na tablicy informacyjnej opisana została geologia i geneza powstania urwiska skalnego, które objęto ochroną, jako pomnik przyrody nieożywionej. Tablica informacyjna przedstawia ogólne wiadomości o Wielisławce, oraz plan przebiegu ścieżki.

"Organy Wielisławskie" to pomnik przyrody z odsłonięciem oryginalnego układu skał. Osłonięcie charakterystycznych słupów nastąpiło na skutek ruchów tektonicznych i procesów wietrzenia. Do odsłonięcia "organów" przyczyniła się też działalność kamieniołomów z XIX i XX w.